Τα προηγούμενα άρθρα ανέδειξαν μια βασική πραγματικότητα σε σχέση με τη διαχείριση καταστροφών. Πλέον γνωρίζουμε τι πρέπει να γίνει. Η μετάβαση από την αντίδραση στην πρόληψη δεν είναι θεωρία. Είναι τεκμηριωμένη διεθνής πρακτική.
- Διαβάστε ακόμη: Η πρόληψη είναι πλέον το κλειδί στη διαχείριση καταστροφών
- Διαβάστε επίσης: Ανθεκτικότητα, κρίσιμες υποδομές και ανάληψη ευθύνης
- Διαβάστε ακόμη: Παράγουμε περισσότερο κίνδυνο απ’ όσο μειώνουμε
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν πρέπει να αλλάξουμε προσέγγιση. Το ερώτημα είναι τι σημαίνει επιτυχής προετοιμασία και διαχείριση και πώς φτάνουμε εκεί.
Τι σημαίνει επιτυχία στην ανθεκτικότητα
Η επιτυχία στη διαχείριση κινδύνου δεν μετριέται με βάση τις επιπτώσεις μίας καταστροφής. Μετριέται πρωτίστως από το τι δεν συνέβη. Μια ανθεκτική κοινωνία δεν είναι αυτή που ανταποκρίνεται καλά μετά από μια καταστροφή. Είναι αυτή που έχει μειώσει την πιθανότητα και το κόστος της πριν αυτή εκδηλωθεί.
Αυτό σημαίνει λιγότερες απώλειες, μικρότερη δημοσιονομική επιβάρυνση, ταχύτερη ανάκαμψη και, κυρίως, μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Για να επιτευχθεί όμως αυτό, απαιτείται μια συνολική προσέγγιση. Όχι αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά ένα συνεκτικό σύστημα διακυβέρνησης κινδύνου.
Ο ρόλος του κράτους
Ο ρόλος της πολιτείας είναι καθοριστικός καθώς θέτει το πλαίσιο. Χωροταξικός σχεδιασμός, κανονισμοί δόμησης, προστασία κρίσιμων υποδομών και μηχανισμοί εποπτείας. Παράλληλα, έχει την ευθύνη να διασφαλίσει ότι υπάρχει σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων και συντονισμός μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Εξίσου σημαντικός είναι ο ρόλος του στη δημιουργία κινήτρων. Φορολογικά μέτρα, υποχρεωτικά πρότυπα και πολιτικές που ενθαρρύνουν την πρόληψη μπορούν να αλλάξουν τη συμπεριφορά της αγοράς και των πολιτών. Χωρίς τέτοια κίνητρα, η πρόληψη παραμένει θεωρητική επιλογή.
Τέλος, το κράτος οφείλει να επενδύσει στη γνώση κινδύνου. Στην εκ νέου χαρτογράφηση ευάλωτων περιοχών, στην αξιοποίηση δεδομένων και στην ενσωμάτωσή τους στον αναπτυξιακό σχεδιασμό αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για αποτελεσματική πολιτική. Επιπρόσθετα, η ανταλλαγή πληροφοριών και δεδομένων με τον ιδιωτικό τομέα κρίνεται ιδιαίτερα επωφελής στη σύγχρονη κοινωνία της πληροφορίας.
Ο ρόλος της αγοράς
Η αγορά, και ιδιαίτερα ο ασφαλιστικός τομέας, λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός μεταφοράς και διαχείρισης κινδύνου. Μέσω της ασφάλισης και της αντασφάλισης, οι οικονομικές απώλειες δεν συγκεντρώνονται σε ένα σημείο, είτε αυτό είναι το κράτος είτε το νοικοκυριό, αλλά κατανέμονται.
Παράλληλα, η αγορά διαθέτει δεδομένα, τεχνογνωσία και εργαλεία που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην κατανόηση και τιμολόγηση του κινδύνου. Ο ρόλος της όμως δεν περιορίζεται εκεί. Μπορεί να λειτουργήσει και ως μοχλός πρόληψης, δημιουργώντας κίνητρα για πιο ασφαλείς επιλογές, από τον τρόπο κατασκευής μέχρι τη συμπεριφορά των πολιτών.
Για να συμβεί αυτό, απαιτείται ένα σταθερό και προβλέψιμο ρυθμιστικό περιβάλλον που επιτρέπει στην αγορά να λειτουργεί αποτελεσματικά.
Ο ρόλος της κοινωνίας
Καμία στρατηγική δεν μπορεί να πετύχει χωρίς τη συμμετοχή της κοινωνίας. Η κατανόηση του κινδύνου, η υπεύθυνη συμπεριφορά και η αποδοχή της ανάγκης για πρόληψη αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους.
Η έννοια της «κουλτούρας πρόληψης» δεν είναι αφηρημένη. Σημαίνει ότι οι πολίτες λαμβάνουν αποφάσεις έχοντας επίγνωση των κινδύνων. Ότι επενδύουν στην προστασία της περιουσίας τους. Ότι αντιλαμβάνονται πως η ανθεκτικότητα είναι συλλογικό αλλά και ατομικό ζήτημα. Ότι δεν μένουν απαθείς αναμένοντας ότι το κράτος με τα λεφτά των φορολογούμενων θα τους στηρίξει για ακόμα μία φορά. Η μετάβαση αυτή απαιτεί ενημέρωση, εκπαίδευση και συνέπεια στη δημόσια συζήτηση.
Προτεραιότητες πολιτικής για την επόμενη ημέρα
Αν θέλουμε να περάσουμε από τη θεωρία στην πράξη, υπάρχουν ορισμένες ξεκάθαρες προτεραιότητες. Η πρώτη αφορά τη θεσμοθέτηση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής risk governance, με σαφείς αρμοδιότητες και λογοδοσία.
Η δεύτερη αφορά την ενίσχυση της γνώσης κινδύνου, μέσω δεδομένων, χαρτογράφησης και ενσωμάτωσης στον σχεδιασμό πολιτικών.
Η τρίτη αφορά τη δημιουργία μηχανισμών χρηματοδότησης κινδύνου, ώστε οι οικονομικές επιπτώσεις να μην μεταφέρονται αποκλειστικά στο κράτος.
Η τέταρτη αφορά την ενίσχυση της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Καμία πλευρά δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα μόνη της.
Και τέλος, η πιο δύσκολη αλλά και πιο σημαντική προτεραιότητα αφορά στην καλλιέργεια μιας κουλτούρας πρόληψης σε όλα τα επίπεδα που να περιλαμβάνει συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης αλλά και εκπαίδευση.
Το επόμενο βήμα
Η ανθεκτικότητα είναι αποτέλεσμα ενός συστήματος που βασίζεται στη γνώση στη συνεργασία και στην πρόληψη.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι δεν έχουμε την πολυτέλεια να συνεχίσουμε με την ίδια λογική. Αν συνεχίσουμε να επενδύουμε περισσότερο στην αποκατάσταση παρά στην πρόληψη, το κόστος θα συνεχίσει να αυξάνεται. Το πραγματικό στοίχημα για την Κύπρο δεν είναι να διαχειρίζεται καλύτερα τις κρίσεις εκ των υστέρων, αλλά να φροντίζει εκ των προτέρων να είναι όσο το δυνατό λιγότερο επίπονες.
*Ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος της Gan Direct.
