Πριν ακουστεί το σφυρί, δεν υπάρχει μία στιγμή. Υπάρχει μια αργή, διαβρωτική συσσώρευση από όσα δεν ειπώθηκαν, από όσα έμειναν να σαπίζουν μέσα στη σιωπή.
Πριν γραφτεί το κατηγορητήριο, έχουν προηγηθεί μικρές, αόρατες απουσίες, σε σπίτια που δεν άκουσαν, σε βλέμματα που προσπέρασαν τον πόνο σαν να μην υπήρχε.
Και όταν τελικά πέφτει το σφυρί, δεν κρίνει μόνο έναν άνθρωπο. Κρίνει και όλα όσα τον περιέβαλαν μέχρι να φτάσει εκεί.
Όταν ένα παιδί βρεθεί ενώπιον της δικαιοσύνης, είτε ως θύμα είτε ως κατηγορούμενος, η υπόθεση παύει να είναι απλώς νομική. Αποτελεί δοκιμασία του κράτους δικαίου και της ικανότητάς του να προστατεύει, να αποδίδει ευθύνη και ταυτόχρονα να διαφυλάσσει το μέλλον ενός ανθρώπου που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Η Κυπριακή Δημοκρατία, με τον περί Παιδιών σε Σύγκρουση με τον Νόμο Νόμο 55(Ι)/2021, επιχείρησε μια ουσιαστική μεταρρύθμιση, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από την τιμωρία στην προστασία, την πρόληψη και την επανένταξη. Το παιδί δεν αντιμετωπίζεται ως «μικρός ενήλικας», αλλά ως προσωπικότητα υπό διαμόρφωση, που δικαιούται δεύτερη ευκαιρία.
Η προσέγγιση αυτή, ωστόσο, δεν μπορεί να είναι ενιαία. Υπάρχουν αδικήματα που υπερβαίνουν τα όρια της συνήθους παραβατικότητας και απαιτούν αυστηρότερη αντιμετώπιση. Τα σεξουαλικά αδικήματα κατά ανηλίκων αποτελούν μία από τις βαρύτερες μορφές εγκληματικότητας.
Ο περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Σεξουαλικής Κακοποίησης και Εκμετάλλευσης Παιδιών Νόμος του 2014 (Ν.91(Ι)/2014) θεσπίστηκε για να αντιμετωπίσει το φαινόμενο με την απαιτούμενη αυστηρότητα. Οι προβλεπόμενες ποινές είναι ιδιαίτερα βαριές, φθάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι και τη διά βίου φυλάκιση.
Διότι η σεξουαλική κακοποίηση παιδιών δεν συνιστά απλώς παραβίαση του νόμου. Συνιστά βαθιά προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, που διαπερνά τον ψυχισμό του παιδιού και αφήνει τραύματα που συχνά το συνοδεύουν σε ολόκληρη τη ζωή του.
Η κυπριακή νομολογία είναι σταθερή και σαφής: τέτοιου είδους αδικήματα επιβάλλουν αυστηρές και αποτρεπτικές ποινές. Η ανάγκη προστασίας εντείνεται όταν τα θύματα είναι ανήλικοι, καθώς πρόκειται για πρόσωπα χωρίς πλήρως ανεπτυγμένη κρίση και επαρκείς μηχανισμούς άμυνας.
Την ίδια στιγμή, τα δικαστήρια καλούνται να αντιμετωπίσουν μια εξίσου σύνθετη πραγματικότητα: τις περιπτώσεις όπου ο ίδιος ο δράστης είναι ανήλικος.
Εδώ αναδεικνύεται η ουσία του Νόμου 55(Ι)/2021. Το δικαστήριο καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην αυστηρή αντιμετώπιση σοβαρών εγκλημάτων και στην υποχρέωση του κράτους να παρέχει στον ανήλικο παραβάτη πραγματική δυνατότητα αναμόρφωσης και επανένταξης.
Η ποινή της κράτησης προβλέπεται, αλλά δεν αποτελεί τον κανόνα, αλλά το έσχατο μέτρο. Ο νόμος επιβάλλει την εξάντληση όλων των εναλλακτικών λύσεων πριν από οποιαδήποτε στέρηση ελευθερίας. Στην πράξη, όμως, αναδεικνύονται και δομικές προκλήσεις. Η επάρκεια και η καταλληλότητα των υποδομών κράτησης ανηλίκων δεν είναι πάντοτε δεδομένες, γεγονός που οδηγεί συχνά στην επιλογή εναλλακτικών μέτρων, όπως η κοινοτική επιτήρηση.
Η σύγχρονη ποινική δικαιοσύνη ανηλίκων καλείται να υπηρετήσει μια δύσκολη ισορροπία: να προστατεύει τα θύματα χωρίς εκπτώσεις, να αποτρέπει τα σοβαρά εγκλήματα και ταυτόχρονα να μην ακυρώνει τη δυνατότητα μεταστροφής ενός ανηλίκου.
Σε αυτό το πλαίσιο, η έγκαιρη και εξειδικευμένη νομική εκπροσώπηση αποκτά καθοριστική σημασία. Η σωστή καθοδήγηση από τα πρώτα στάδια μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά την πορεία της υπόθεσης, προς όφελος τόσο της δικαιοσύνης όσο και της κοινωνίας. Γιατί όταν η δικαιοσύνη αφορά παιδιά, δεν κρίνεται μόνο το παρόν, κρίνεται το μέλλον.
*Δικηγόρος/Συνεργάτης στην ΗΛΙΑΣ ΝΕΟΚΛΕΟΥΣ ΚΑΙ ΣΙΑ Δ.Ε.Π.Ε.
