Ο Ηλίας Νεοκλέους, Διευθύνων Συνέταιρος της Elias Neocleous & Co LLC, μας μιλά για τις προκλήσεις του εκσυγχρονισμού της κυπριακής δικαιοσύνης, τον νέο νομικό μηχανισμό ελέγχου ξένων άμεσων επενδύσεων, την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στη νομική πρακτική και το πώς προβλέπει την εξέλιξη του κυπριακού δικηγορικού επαγγέλματος έως το 2030.
Ο εκσυγχρονισμός του δικαστικού συστήματος της Κύπρου έχει αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις εφαρμογής. Με τα Εμπορικά Δικαστήρια και το Ναυτοδικείο να μην έχουν ακόμη τεθεί σε πλήρη λειτουργία, την πλατφόρμα iJustice να παρουσιάζει καθυστερήσεις και τον όγκο εκκρεμών υποθέσεων να συνεχίζει να επηρεάζει την αποτελεσματικότητα των δικαστηρίων, ποια θεωρείτε ότι είναι τα κύρια εμπόδια για την επιτυχή μεταρρύθμιση; Ποιες συστάσεις θα κάνατε ώστε οι διάφορες πρωτοβουλίες να αποδώσουν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματά τους;
Η Κύπρος έχει κάνει σημαντικά βήματα προς τον εκσυγχρονισμό του συστήματος δικαιοσύνης της μέσω των εξειδικευμένων Εμπορικών Δικαστηρίων και του Ναυτοδικείου, των νέων Κανόνων Πολιτικής Δικονομίας και της σταδιακής ψηφιοποίησης των δικαστικών υπηρεσιών. Η πρόκληση σήμερα δεν είναι πλέον ο σχεδιασμός της μεταρρύθμισης, είναι η αποτελεσματική και χωρίς καθυστέρηση εφαρμογή της. Αυτό απαιτεί κάτι περισσότερο από νομοθετική αλλαγή. Απαιτεί μια αλλαγή νοοτροπίας και κουλτούρας σε ολόκληρο το σύστημα δικαιοσύνης. Η μεταρρύθμιση πρέπει να καθοδηγείται από επείγοντα χαρακτήρα, λογοδοσία και μια γνήσια διάθεση υιοθέτησης σύγχρονων τρόπων εργασίας.
Οι καθυστερήσεις στην απονομή της δικαιοσύνης, οι περιορισμένοι πόροι και η αργή υιοθέτηση της τεχνολογίας συνεχίζουν να υπονομεύουν την αποτελεσματικότητα και την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Μια σύγχρονη οικονομία απαιτεί ένα σύγχρονο σύστημα δικαιοσύνης. Η συνεχής επένδυση στην ψηφιακή υποδομή, στη δικαστική ικανότητα και στην αποτελεσματική διαχείριση υποθέσεων είναι απαραίτητη, όμως εξίσου σημαντική είναι η καλλιέργεια μιας κουλτούρας που αγκαλιάζει την καινοτομία και τη συνεχή βελτίωση. Αν η Κύπρος καταφέρει να συνδυάσει τη διαρθρωτική μεταρρύθμιση με μια σύγχρονη νοοτροπία, θα ενισχύσει σημαντικά τόσο το κράτος δικαίου όσο και την ανταγωνιστικότητά της ως διεθνούς επιχειρηματικού κέντρου.
Με τον Νόμο περί Ελέγχου Άμεσων Ξένων Επενδύσεων να ισχύει πλέον, πώς επηρεάζει το νέο καθεστώς τις διασυνοριακές συναλλαγές;
Το νέο πλαίσιο FDI αντιπροσωπεύει μια σημαντική εξέλιξη του ρυθμιστικού τοπίου της Κύπρου. Ευθυγραμμίζει τη χώρα με το ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο, ενώ παράλληλα ενισχύει την προστασία των στρατηγικών εθνικών συμφερόντων. Για τις διασυνοριακές συναλλαγές, ο ρυθμιστικός σχεδιασμός και η δέουσα επιμέλεια έχουν γίνει ακόμη πιο σημαντικά, ιδιαίτερα σε ευαίσθητους τομείς. Η εμπειρία μας μέχρι σήμερα είναι ενθαρρυντική, με τις αρχές να επιδεικνύουν μια ρεαλιστική, ανταποκρινόμενη και προσανατολισμένη στις επιχειρήσεις προσέγγιση. Αυτή είναι ακριβώς η κατεύθυνση που θα πρέπει να συνεχίσει να ακολουθεί η Κύπρος.
Οι ξένες επενδύσεις παραμένουν μία από τις ζωτικές πηγές της κυπριακής οικονομίας. Ενώ ο αυστηρός έλεγχος είναι τόσο αναγκαίος όσο και επιθυμητός, πρέπει να συνοδεύεται από διαφανή λήψη αποφάσεων, αναλογική ρύθμιση και αποτελεσματικές διαδικασίες επανεξέτασης. Η υπερβολική γραφειοκρατία ή οι περιττές καθυστερήσεις κινδυνεύουν να αποθαρρύνουν τις επενδύσεις και να υπονομεύσουν την ανταγωνιστικότητα της Κύπρου ως διεθνούς επιχειρηματικού κέντρου. Η πρόκληση είναι να βρεθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ της προστασίας των νόμιμων εθνικών συμφερόντων και της διατήρησης ενός ελκυστικού, προβλέψιμου και φιλικού προς τους επενδυτές περιβάλλοντος.
Πώς ήταν η διαδικασία υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης για τα δικηγορικά γραφεία;
Η τεχνητή νοημοσύνη μεταμορφώνει τη νομική πρακτική ταχύτερα από όσο οι περισσότεροι είχαν προβλέψει. Η ρουτίνα εργασία όπως η επισκόπηση εγγράφων, η δέουσα επιμέλεια και η βασική σύνταξη συμβάσεων γίνεται όλο και πιο αλγοριθμική, επιτρέποντας στους δικηγόρους να επικεντρωθούν σε στρατηγικές συμβουλές υψηλότερης αξίας. Ταυτόχρονα, η τεχνητή νοημοσύνη εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την εμπιστευτικότητα, την ακρίβεια, τη λογοδοσία και την επαγγελματική δεοντολογία. Το πραγματικό ζήτημα, ωστόσο, εκτείνεται πέρα από την τεχνολογία. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα να αναδιαμορφώσει την ίδια την κοινωνία.
Οι δικηγόροι, επομένως, έχουν ζωτική ευθύνη να διασφαλίσουν ότι η καινοτομία αναπτύσσεται εντός ενός κατάλληλου νομικού και δεοντολογικού πλαισίου. Το κράτος δικαίου υπήρξε πάντα το θεμέλιο σταθερών και ευημερουσών κοινωνιών. Χωρίς αυτό, η καινοτομία κινδυνεύει να δημιουργήσει αβεβαιότητα αντί για πρόοδο. Όταν χρησιμοποιείται υπεύθυνα, η τεχνητή νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα όχι μόνο να μεταμορφώσει τις νομικές υπηρεσίες αλλά και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής μας και να συμβάλει σε μια πιο ευημερούσα και αρμονική κοινωνία.
Ο πληθωρισμός και το αυξανόμενο λειτουργικό κόστος πιέζουν τα δικηγορικά γραφεία. Πώς αντικατοπτρίζονται αυτές οι προκλήσεις στον τρόπο με τον οποίο οι δικηγόροι διεξάγουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες;
Τα δικηγορικά γραφεία αντιμετωπίζουν τις ίδιες εμπορικές πιέσεις με κάθε άλλη επιχείρηση. Το αυξανόμενο κόστος, η αυξανόμενη ρύθμιση και οι πιο απαιτητικοί πελάτες σημαίνουν ότι η αποτελεσματικότητα δεν αποτελεί πλέον επιλογή. Οι πελάτες αναμένουν μεγαλύτερη διαφάνεια, προβλέψιμη τιμολόγηση και μετρήσιμη αξία. Αυτό επιταχύνει τη μετάβαση από την παραδοσιακή ωριαία χρέωση προς τιμολόγηση βασισμένη στην αξία, υποστηριζόμενη από τεχνολογία που βελτιώνει την αποτελεσματικότητα χωρίς να υποβαθμίζει την ποιότητα. Τα γραφεία που θα πετύχουν θα είναι εκείνα που συνδυάζουν την εμπορική πειθαρχία με τη νομική αριστεία, αγκαλιάζουν την καινοτομία διατηρώντας παράλληλα την εμπιστοσύνη και συνεχίζουν να επενδύουν στους ανθρώπους τους, διότι, σε έναν ολοένα και πιο τεχνολογικό κόσμο, η ανθρώπινη κρίση γίνεται ακόμη πιο πολύτιμη.
Πώς οραματίζεστε την εξέλιξη του κυπριακού δικηγορικού επαγγέλματος μέχρι το 2030; Υπάρχουν ευκαιρίες για επέκταση σε νέους τομείς δραστηριότητας;
Μέχρι το 2030, πιστεύω ότι το δικηγορικό επάγγελμα θα έχει γίνει πιο διεθνές, πιο τεχνολογικά προσανατολισμένο και σημαντικά πιο εξειδικευμένο. Νέες ευκαιρίες θα συνεχίσουν να προκύπτουν στους τομείς της τεχνολογίας, των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της ναυτιλίας και των πολύπλοκων διασυνοριακών συναλλαγών. Ταυτόχρονα, το ίδιο το επιχειρηματικό μοντέλο της νομικής υπηρεσίας θα συνεχίσει να εξελίσσεται καθώς οι τεχνολογικές εταιρείες, οι εναλλακτικοί πάροχοι νομικών υπηρεσιών και οι πλατφόρμες τεχνητής νοημοσύνης επαναπροσδιορίζουν τις προσδοκίες των πελατών. Η ρουτίνα νομική εργασία θα αυτοματοποιείται όλο και περισσότερο, επιτρέποντας στους δικηγόρους να ανεβαίνουν περαιτέρω στην αλυσίδα αξίας προς στρατηγικές συμβουλές, εμπορική επίλυση προβλημάτων και σχέσεις εμπιστοσύνης με τους πελάτες που η τεχνολογία δεν μπορεί να αναπαράγει. Η επιτυχία θα μετριέται όλο και περισσότερο με βάση τη διορατικότητα και τα αποτελέσματα και όχι τις καταγεγραμμένες ώρες εργασίας. Όπως παρατήρησε ο B.F. Skinner, «Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι αν σκέφτονται οι μηχανές, αλλά αν σκεφτόμαστε εμείς».
Ίσως το καθοριστικό ερώτημα για το επάγγελμά μας δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα γνωρίζει περισσότερα νομικά ζητήματα από εμάς, κάτι που σχεδόν σίγουρα θα συμβεί, αλλά τι θα σημαίνει να είσαι δικηγόρος σε αυτόν τον κόσμο. Πιστεύω ότι οι δικηγόροι του μέλλοντος δεν θα ανταγωνίζονται την τεχνητή νοημοσύνη· θα γίνουν οι επιμελητές της τεχνογνωσίας της, συνδυάζοντας τη μηχανική νοημοσύνη με την ανθρώπινη κρίση, τη δεοντολογία και τη σοφία. Τελικά, η τεχνολογία δεν θα πρέπει ποτέ να υποβαθμίσει τον σκοπό του δικηγορικού επαγγέλματος. Αντιθέτως, θα πρέπει να ενδυναμώσει τους δικηγόρους ώστε να τον εκπληρώνουν ακόμη καλύτερα, ενισχύοντας το κράτος δικαίου, στηρίζοντας τις επιχειρήσεις και συμβάλλοντας σε μια πιο δίκαιη και ευημερούσα κοινωνία.
*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Gold, τεύχος Αυγούστου 2026.
