Την ώρα που οι συζητήσεις για την πολυπόθητη και πολυδιαφημιζόμενη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη ανάμεσα σε κυβέρνηση και κοινωνικούς εταίρους, με στόχο τα σχετικά νομοσχέδια να κατατεθούν στη Βουλή τον Σεπτέμβριο, έρευνα του Κοινοβουλίου καταγράφει ενδιαφέροντα στοιχεία αναφορικά με τις παροχές συντάξεως γήρατος, τις ηλικίες συνταξιοδότησης, καθώς και τον τρόπο υπολογισμού των συντάξεων σήμερα.
Σύμφωνα με την μελέτη που διενήργησε η Υπηρεσία Ερευνών, Μελετών και Εκδόσεων της Βουλής, υπό την εποπτεία της Ανθής Τοφαρή, μετά από αίτημα του Βουλευτή του ΑΚΕΛ, Νίκου Κέττηρου, στην Κυπριακή Δημοκρατία οι παροχές που αφορούν συντάξεις γήρατος ρυθμίζονται από τον «περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων Νόμο του 2010» και τον «περί Χορήγησης Κοινωνικής Σύνταξης Νόμο του 1995».
Ειδικότερα, σύμφωνα με τις πρόνοιες της νομοθεσίας:
Θεσμοθετημένη σύναξη (σύνταξη γήρατος)
Σύμφωνα με τον Νόμο περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων, σύνταξη γήρατος δικαιούνται όλοι οι ασφαλισμένοι του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων, ανεξάρτητα από κατηγορία ασφάλισης, δηλαδή μισθωτοί, αυτοτελώς εργαζόμενοι και προαιρετικά ασφαλισμένοι.
Οι προϋποθέσεις για την πληρωμή σύνταξης γήρατος είναι ο ασφαλισμένος:
- να έχει συμπληρώσει τη συντάξιμη ηλικία, δηλαδή το 65ο έτος της ηλικίας του,
- να έχει συμπληρώσει πραγματική βασική ασφάλιση 10 τουλάχιστον ασφαλιστικών μονάδων και να έχουν παρέλθει 520 εβδομάδες από την εβδομάδα έναρξης της ασφάλισής του.
Ασφαλισμένος ωστόσο δικαιούται να πάρει σύνταξη γήρατος με τη συμπλήρωση της ηλικίας των 63 ετών αν:
- ικανοποιεί τις πιο πάνω ασφαλιστικές προϋποθέσεις και ο αριθμός των ασφαλιστικών μονάδων της βασικής ασφάλισης (πραγματικής και εξομοιούμενης) δεν υπολείπεται του 70% του αριθμού των ετών που εμπίπτουν στη σχετική περίοδο αναφοράς ή
- κατά τη συμπλήρωση της ηλικίας των 63 ετών δικαιούνταν σύνταξη ανικανότητας ή είναι ηλικίας μεταξύ 63 και 65 ετών και θα δικαιούνταν σύνταξη ανικανότητας αν δεν είχε συμπληρώσει την ηλικία των 63 ετών.
Κοινωνική σύνταξη
Όσον αφορά την κοινωνική σύνταξη, στην μελέτη αναφέρεται πως ο νόμος για τη χορήγηση της τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Μαΐου 1995 και σκοπό έχει τη χορήγηση σύνταξης σε όλους τους κατοίκους της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι οποίοι έχουν συμπληρώσει την ηλικία των 65 ετών και δεν δικαιούνται σύνταξη ή άλλη παρόμοια πληρωμή από οποιαδήποτε πηγή.
Βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, κοινωνική σύνταξη δικαιούνται πρόσωπα που:
συμπλήρωσαν την ηλικία,
- με τη συμπλήρωση της ηλικίας των 65 ετών ή μετέπειτα ικανοποιούν τις προϋποθέσεις διαμονής και
- δεν δικαιούνται από οποιαδήποτε πηγή σύνταξη ή άλλη παρόμοια πληρωμή της οποίας το μηνιαίο ύψος είναι ίσο ή μεγαλύτερο από το μηνιαίο ύψος της κοινωνικής σύνταξης.
Πώς υπολογίζονται
Σε ό,τι αφορά τον τρόπο υπολογισμού των συντάξεων, στην μελέτη τονίζεται πως η θεσμοθετημένη σύνταξη (σύνταξη γήρατος) περιλαμβάνει βασική σύνταξη και συμπληρωματική σύνταξη.
Όπως επεξηγείται, το εβδομαδιαίο ποσό της βασικής σύνταξης ισούται με το 60% της εβδομαδιαίας αξίας του ετήσιου μέσου όρου ασφαλιστικών μονάδων που έχει σε πίστη του ο ασφαλισμένος στη βασική του ασφάλιση κατά την περίοδο αναφοράς, αυξανόμενο σε 80%, σε 90% ή σε 100%, όταν ο δικαιούχος έχει έναν, δύο ή τρεις εξαρτωμένους, αντίστοιχα.
Σημειώνεται ότι, με ουσιώδη χρόνο από την 1η Ιανουαρίου 2013, εάν η σύζυγος εργάζεται, δεν καταβάλλεται αύξηση για τη σύζυγο, ενώ σε περίπτωση ασφαλισμένου προσώπου που δεν δικαιούται αύξηση σύνταξης γήρατος για τον ή τη σύζυγο, ανάλογα με την περίπτωση, καταβάλλεται αύξηση 10% για κάθε εξαρτώμενο μέχρι δύο.
Το εβδομαδιαίο ποσό της συμπληρωματικής σύνταξης ισούται με 1,5% της εβδομαδιαίας αξίας του ολικού αριθμού ασφαλιστικών μονάδων της συμπληρωματικής ασφάλισης του ασφαλισμένου.
Πάντως, σύμφωνα με την νομοθεσία, το σύνολο της σύνταξης δεν μπορεί να είναι λιγότερο από 85% της βασικής σύνταξης που θα πληρωνόταν σε δικαιούχο, αν είχε πλήρη ασφάλιση στο βασικό μέρος του σχεδίου.
Αξίζει να αναφερθεί πως για σκοπούς υπολογισμού του ύψους της σύνταξης, οι ασφαλιστέες αποδοχές του ασφαλισμένου ανατιμώνται με βάση το ποσό των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών που ισχύει την ημέρα της συνταξιοδότησής του.
Το μηνιαίο ύψος της σύνταξης βρίσκεται αφού πολλαπλασιαστεί το εβδομαδιαίο ύψος επί τέσσερα.
Επισημαίνεται, δε, πως τον Δεκέμβριο κάθε χρόνου πληρώνεται και 13η σύνταξη, ίση με το 1/12 της σύνταξης που πληρώθηκε για ολόκληρο τον χρόνο.
Την ίδια ώρα, το μηνιαίο ύψος της κοινωνικής σύνταξης είναι ίσο με το 81% του ποσού της πλήρους βασικής σύνταξης γήρατος που καταβάλλεται από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Στην περίπτωση που πρόσωπο δικαιούται από οποιαδήποτε πηγή σύνταξη ή άλλη παρόμοια πληρωμή, το μηνιαίο ύψος της οποίας είναι κατώτερο του μηνιαίου ύψους της κοινωνικής σύνταξης, το μηνιαίο ύψος της κοινωνικής σύνταξης είναι ίσο με τη διαφορά των δύο συντάξεων.
Και σε αυτή την περίπτωση, τον Δεκέμβριο κάθε χρόνου χορηγείται και 13η σύνταξη, ίση με το 1/12 του ολικού ποσού της σύνταξης που πληρώθηκε για το εκάστοτε έτος.
Σημειώνεται πως από την 1η Ιανουαρίου 2026 το μηνιαίο ύψος της πλήρους βασικής σύνταξης ανέρχεται σε €529,82 μηνιαίως, της κατώτατης σύνταξης σε €450,35 για δικαιούχους χωρίς εξαρτώμενα και της κοινωνικής σύνταξης σε €429,15.
Οι δικαιούχοι
Αξίζει, εξάλλου, να αναφερθεί πως με βάση το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης υπάρχουν τρεις κατηγορίες δικαιούχων: μισθωτοί, αυτοτελώς εργαζόμενοι και προαιρετικά ασφαλισμένοι.
Σύμφωνα με τους Κανονισμούς ‘περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων» (Κανονισμός 16), υπάρχουν οι ακόλουθες επαγγελματικές κατηγορίες αυτοτελώς εργαζομένων:
- Ιατροί, φαρμακοποιοί, ειδικοί σε θέματα Υγείας (διπλωματούχοι)
- Λογιστές, οικονομολόγοι, δικηγόροι και άλλοι ελεύθεροι επαγγελματίες
- Διευθυντές (επιχειρηματίες), κτηματομεσίτες, χονδρέμποροι.
- Καθηγητές/Δάσκαλοι (πανεπιστημίου, μέσης εκπαίδευσης, δημοτικής εκπαίδευσης, προσχολικής ηλικίας, βοηθοί δάσκαλοι, ειδικοί δάσκαλοι)
- Οικοδόμοι και πρόσωπα που ασκούν επάγγελμα συναφές προς την οικοδομική βιομηχανία.
- Γεωργοί, κτηνοτρόφοι, πτηνοτρόφοι, αλιείς και ασχολούμενοι με παρόμοια επαγγέλματα.
- Οδηγοί, χειριστές εκσκαφέων και ασχολούμενοι με παρόμοια επαγγέλματα.
- Τεχνικοί βοηθοί, συνεργάτες μέσων μαζικής επικοινωνίας, χειριστές μηχανημάτων όχι συναφή με την οικοδομική βιομηχανία και συναρμολογητές προϊόντων από μέταλλο, ελαστικό, πλαστικό, ξύλο και παρόμοια υλικά.
- Γραφείς, δακτυλογράφοι, ταμίες, ιδιαίτερες γραμματείς.
- Τεχνίτες που δεν υπάγονται σε άλλη επαγγελματική κατηγορία.
- Καταστηματάρχες (περιλαμβάνονται τα περίπτερα, τα κομμωτήρια και οι αισθητικοί).
- Κρεοπώλες, αρτοποιοί, ζαχαροπλάστες, παρασκευαστές/ συντηρητές προϊόντων από κρέας, γάλα, φρούτα, καπνό και ασχολούμενοι με παρόμοια επαγγέλματα.
- Πλανοδιοπώλες, διανομείς ταχυδρομείου, εργάτες συλλογής σκυβάλων, εργάτες μεταλλείων / λατομείων / ειδών από πέτρα, ναύτες, ειδικοί για υποβρύχιες κατασκευές, εγκαταστάτες ανυψωτικού εξοπλισμού και συρματόσχοινων και οδοκαθαριστές, υπεύθυνοι για παροχή υπηρεσιών και πωλητές.
- Καθαριστές, κλητήρες, φύλακες, ιδιοκτήτες καθαριστηρίων.
- Σχεδιαστές, χειριστές ηλεκτρονικών υπολογιστών, μηχανικοί πλοίων, πράκτορες και παρόμοιοι, μουσικοί, ταχυδακτυλουργοί.
- Πρόσωπα που δεν υπάγονται σε άλλη επαγγελματική κατηγορία.
Η συντάξιμη ηλικία
Σε σχέση με τη συντάξιμη ηλικία, στη μελέτη αναφέρεται πως «συντάξιμη ηλικία» σημαίνει την ηλικία των 65 ετών, ενώ σε περίπτωση προσώπου που δικαιούται θεσμοθετημένη σύνταξη, σημαίνει την ηλικία των 63 ετών και αυτή αναπροσαρμόζεται από το 2018, με τρόπο που θα καθορίζεται με Κανονισμούς, κάθε πέντε χρόνια με βάση τη μεταβολή του προσδόκιμου ζωής κατά τη συντάξιμη ηλικία, με πρώτη αναπροσαρμογή που θα αντιστοιχεί στη μεταβολή του προσδόκιμου ζωής της πενταετίας 2018 μέχρι 2023.
Σημειώνεται πως για τους μεταλλωρύχους η συντάξιμη ηλικία μπορεί να μειωθεί μέχρι και το 58ο έτος της ηλικίας τους, ανάλογα με τη διάρκεια εργασίας τους σε μεταλλεία.
