Την ουσιαστική σημασία του human in the loop και τον ρόλο της ανθρώπινης κρίσης στην εποχή του agentic AI αναλύει η Vice President και Head of Central & Southern Europe της Iron Mountain, Άντρεα Αντωνίου.
Για την ίδια, το AI μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία, όχι όμως και λευκή επιταγή, καθώς ο άνθρωπος δεν χρειάζεται να βρίσκεται παντού, αλλά είναι απαραίτητος εκεί όπου η απόφαση και η κρίση έχουν πραγματική σημασία.
Με αισιόδοξη ματιά για τη θέση της χώρας μας, αναδεικνύει τις προϋποθέσεις που μπορούν να ενισχύσουν τις ψηφιακές της υποδομές και να αναδείξουν την Κύπρο σε έναν πιο ευέλικτο και αξιόπιστο περιφερειακό τεχνολογικό κόμβο.
Παράλληλα, αναφέρεται στη σημασία της ασφαλούς διαχείρισης των δεδομένων και στα βήματα που χρειάζεται να κάνουν οι επιχειρήσεις για να περάσουν από τον πειραματισμό στην ουσιαστική αξιοποίηση της AI.
Πού βρίσκεται σήμερα η Κύπρος σε επίπεδο ψηφιακού μετασχηματισμού και ποια είναι τα βασικότερα εμπόδια στη μετάβαση από το φυσικό αρχείο στην ασφαλή ψηφιακή διαχείριση;
Η Κύπρος έχει κάνει πρόοδο και οι βάσεις υπάρχουν. Πολύ καλή συνδεσιμότητα, περισσότερες ψηφιακές υπηρεσίες, δείκτες ψηφιακής δεκαετίας σε θετική πορεία και τώρα μια φιλόδοξη εθνική στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη με ορίζοντα το 2032, που μόλις ολοκλήρωσε τη δημόσια διαβούλευση. Φιλόδοξη, αν σκεφτεί κανείς ότι η ίδια η στρατηγική αναγνωρίζει πως η χρήση του AI στις επιχειρήσεις είναι σήμερα κάτω από 10%, λιγότερο δηλαδή από το μισό του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Το ερώτημα όμως δεν είναι πόσες υπηρεσίες ψηφιοποιήσαμε, αλλά αν τα δεδομένα πίσω από αυτές είναι έτοιμα να χρησιμοποιηθούν.
Διαπιστώνετε συχνά δυσκολίες στη χρήση των δεδομένων;
Το βλέπω να συμβαίνει σε κάθε αγορά όπου δουλεύω. Η πληροφορία υπάρχει, αλλά είναι σε χαρτί, σε διαφορετικά συστήματα, σε παλιές εφαρμογές που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Φυλάσσουμε τεράστιο όγκο πληροφορίας, πληρώνουμε για να τον διατηρούμε και συχνά δεν ξέρουμε καν τι έχουμε. Αυτά είναι τα λεγόμενα dark data.
Και εδώ γίνεται το λάθος. Σαρώνουμε ένα έγγραφο και θεωρούμε ότι τελειώσαμε. Η σάρωση είναι το εύκολο μέρος.
Το δύσκολο τότε ποιο είναι;
Το δύσκολο αρχίζει μετά, όταν πρέπει να βρίσκεις την πληροφορία, να ξέρεις ποια είναι η τελευταία έκδοση, ποιος έχει πρόσβαση και αν συνδέεται με άλλα δεδομένα. Και το πιο σημαντικό σήμερα είναι κατά πόσο μπορείς να την εμπιστευτείς αρκετά, ώστε να τη δώσεις σε ένα μοντέλο AI. Η πραγματική μετάβαση δεν είναι από το χαρτί στο PDF. Είναι από την αποθήκευση της πληροφορίας στην αξιοποίησή της.
Μιλάμε όλο και περισσότερο για Trust Economy. Στην εποχή του AI, πόσο σημαντική είναι η εμπιστοσύνη και πώς συνδέεται με την ασφάλεια και τη διακυβέρνηση των δεδομένων;
Η εμπιστοσύνη στην εποχή του AI ξεκινά από τα δεδομένα. Μπορείς να έχεις το πιο εξελιγμένο μοντέλο στον κόσμο, αλλά αν δεν ξέρεις από πού προέρχονται τα δεδομένα που χρησιμοποιεί, αν είναι σωστά, ποιος έχει πρόσβαση και πώς προστατεύονται, δεν μπορείς πραγματικά να εμπιστευτείς το αποτέλεσμα.
Γι’ αυτό η ασφάλεια και το data governance γίνονται τόσο σημαντικά. Δεν είναι πλέον μόνο θέμα προστασίας των δεδομένων. Είναι και θέμα αξιοπιστίας όσων παράγονται από αυτά.
Και αυτό γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο, όσο το AI περνά από το να μας βοηθά απλώς να βρίσκουμε ή να αναλύουμε πληροφορίες, στο να επηρεάζει διαδικασίες και αποφάσεις. Για μένα εκεί βρίσκεται η ουσία του Trust Economy. Να μπορείς να γνωρίζεις από πού προέρχεται η πληροφορία, πώς χρησιμοποιήθηκε και αν μπορείς να βασιστείς σε αυτή.
Το data sovereignty αποκτά ιδιαίτερη σημασία όσο αυξάνεται η χρήση του AI. Πόσο σημαντικό είναι για μια επιχείρηση να γνωρίζει πού βρίσκονται τα δεδομένα της, ποιος έχει πρόσβαση και πώς χρησιμοποιούνται;
Πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τι σημαίνει sovereignty, γιατί έχει γίνει λέξη για τα πάντα. Η Κύπρος και η Ευρώπη ολόκληρη δεν θα γίνουν πλήρως τεχνολογικά αυτόνομες, όχι στον ορίζοντα που συζητάμε. Η τεχνολογική αλυσίδα είναι παγκόσμια. Από τα chips και τις υποδομές μέχρι το cloud και τα μοντέλα AI. Sovereignty δεν σημαίνει τα φτιάχνουμε όλα μόνοι μας. Σημαίνει ότι ξέρουμε πού έχουμε εξαρτήσεις και αποφασίζουμε συνειδητά τι πρέπει να ελέγχουμε.
Τι πρέπει, λοιπόν, να ελέγχουμε;
Το πρώτο και κύριο που πρέπει να ελέγχουμε είναι τα δεδομένα. Πού βρίσκονται, σε ποια δικαιοδοσία, ποιος τα βλέπει και για ποιο σκοπό. Αυτή είναι και η κατεύθυνση που βλέπουμε πλέον στην Ευρώπη με την πρόταση για το Cloud and AI Development Act. Διαφορετικά επίπεδα sovereignty ανάλογα με το πόσο κρίσιμη είναι η χρήση. Για μια κυπριακή επιχείρηση που δουλεύει με τον χρηματοοικονομικό τομέα, την υγεία, το δημόσιο, τη ναυτιλία ή διεθνείς πελάτες, το να ξέρει πού είναι τα δεδομένα της δεν είναι μόνο θέμα συμμόρφωσης. Μπορεί να γίνει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα αν το έχει κάνει πριν της το ζητήσουν.
Ποιες απορίες προκύπτουν συνήθως;
Το ερώτημα που ακούω συνέχεια είναι τι βάζω στο cloud για να χρησιμοποιήσω τα καλύτερα μοντέλα και τι κρατώ εσωτερικά. Η απάντηση ασφαλώς είναι διαφορετική για κάθε οργανισμό. Αλλά κάτι προηγείται. Αν δεν έχεις ταξινομήσει τα δεδομένα σου, δεν ξέρεις καν ποια απόφαση προσπαθείς να πάρεις.
Η ευκαιρία και η δύναμη της Κύπρου
Ως VP και επικεφαλής της Κεντρικής και Νότιας Ευρώπης, πώς αξιολογείτε τη θέση της Κύπρου ως επιχειρηματικού και περιφερειακού κόμβου και ποιες ευκαιρίες έχει μπροστά της;
Είμαι αισιόδοξη για έναν συγκεκριμένο λόγο. Σε μέγεθος δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε ως Κύπρος. Σε ταχύτητα όμως μπορούμε. Δουλεύω με 14 χώρες και βλέπω πώς κινείται κάθε αγορά. Στις μεγάλες ευρωπαϊκές αγορές η κλίμακα και η πολυπλοκότητα κάνουν αναπόφευκτα την υλοποίηση πιο αργή. Περισσότεροι εμπλεκόμενοι, μεγαλύτεροι οργανισμοί, πιο σύνθετες διαδικασίες. Έργα που μετριούνται σε χρόνια. Η Κύπρος έχει το πλεονέκτημα της μικρότερης κλίμακας. Μπορεί πολύ πιο εύκολα να φέρει στο ίδιο τραπέζι Κυβέρνηση, επιχειρήσεις και πανεπιστήμια, να δοκιμάσει κάτι σε ελεγχόμενο περιβάλλον και, όταν αποδώσει, να το εφαρμόσει γρήγορα. Έχουμε και μια εξωστρεφή οικονομία που ασχολείται με τη ναυτιλία, τις χρηματοοικονομικές, τις νομικές και επαγγελματικές υπηρεσίες, που ήδη λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό διεθνώς.
Τι χρειάζεται για να μετατραπούν αυτά τα πλεονεκτήματα σε πραγματικό αποτέλεσμα;
Χρειάζονται τρία πράγματα. Πρώτον, υλοποίηση. Στρατηγική έχουμε. Το δύσκολο είναι να διαλέξουμε λίγες προτεραιότητες, να είναι ξεκάθαρο ποιος αναλαμβάνει τι και να περάσουμε γρήγορα από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή. Με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και αποτελέσματα που μπορούμε να μετρήσουμε. Δεύτερον, πραγματική παρουσία και επένδυση. Περιφερειακός τεχνολογικός κόμβος σημαίνει πολυεθνικές που έχουν εδώ ανθρώπους, τεχνολογία, δυνατότητες και κέντρα λήψης αποφάσεων, όχι απλώς μια έδρα. Τρίτον, αξιόπιστες υποδομές. Δεδομένα, κυβερνοασφάλεια, συνέχεια λειτουργίας. Ένας κόμβος που δεν εμπιστεύεσαι δεν είναι κόμβος. Η Ευρώπη έχει την τάση να δίνει μεγαλύτερο βάρος στη συμμόρφωση. Άλλες αγορές στην ταχύτητα. Η Κύπρος είναι αρκετά μικρή ώστε να μπορεί να κάνει και τα δύο. Αυτή είναι η ευκαιρία.
Ποιες αλλαγές θα επηρεάσουν περισσότερο τον τρόπο που οι επιχειρήσεις διαχειρίζονται τα δεδομένα τους και τι θα συμβουλεύατε μια κυπριακή επιχείρηση που θέλει να είναι πραγματικά AI-ready;
Μην ξεκινήσεις από το AI. Ξεκίνα από το πρόβλημα που θέλεις να λύσεις και από τα δεδομένα που χρειάζεσαι για να το λύσεις.
Τι έχεις; Τι είναι σωστό; Τι είναι διπλό; Τι είναι ευαίσθητο; Τι πραγματικά χρειάζεσαι;
Μετά διάλεξε δύο ή τρία πραγματικά προβλήματα της επιχείρησης. Όχι δέκα έργα AI. Δύο ή τρία όπου μπορείς να μετρήσεις το αποτέλεσμα. Γιατί σήμερα βλέπουμε πολλά pilots, πολλές ανακοινώσεις και πολύ λιγότερα έργα που φτάνουν πραγματικά στην παραγωγή. Αυτό είναι το AI theatre. Και εδώ έρχεται η επόμενη αλλαγή. Το agentic AI, συστήματα που δεν περιορίζονται στο να προτείνουν, αλλά μπορούν και να εκτελούν. Αυτό ανοίγει μια διαφορετική συζήτηση για το human in the loop. Τι αφήνεις το AI να κάνει αυτόνομα και σε ποιο σημείο απαιτείς ανθρώπινη κρίση ή έγκριση;
Θα μπορούσατε να επεκταθείτε λίγο περισσότερο για τη συζήτηση γύρω από το human in the loop;
Δεν χρειάζεται σε κάθε ενέργεια ένας άνθρωπος να πατάει approve, αλλιώς χάνεις μεγάλο μέρος της αξίας της αυτοματοποίησης. Ούτε όμως μπορείς να δώσεις την ίδια αυτονομία σε μια διοικητική διαδικασία χαμηλού ρίσκου και σε μια απόφαση που αφορά χρήματα, προσωπικά δεδομένα ή έναν πελάτη. Άρα το επόμενο επίπεδο ωριμότητας δεν θα κρίνεται από το ποιος χρησιμοποιεί περισσότερο AI, αλλά από το ποιος έχει σχεδιάσει σωστά τα όρια της αυτονομίας του. Δηλαδή, που το ΑΙ μπορεί να λειτουργεί μόνο του, πού χρειάζεται έλεγχο και πού η απόφαση πρέπει να παραμένει στον άνθρωπο. Για μένα αυτό είναι το πραγματικό human in the loop. Όχι άνθρωπος παντού.
Άνθρωπος εκεί που έχει σημασία.
