Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός για τη γεωργία την περίοδο 2028-2034 είναι περίπου 15% χαμηλότερος σε σχέση με την τρέχουσα Κοινή Αγροτική Πολιτική, σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα που ζητήθηκε από την Επιτροπή Γεωργίας και Ανάπτυξης της Υπαίθρου του Ευρωκοινοβουλίου και δημοσιεύθηκε την Παρασκευή.
Το έγγραφο εξετάζει τις προτάσεις της Κομισιόν του Ιουλίου 2025 για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και την Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2028-2034, με έμφαση στις πιθανές επιπτώσεις τους στη βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, στα γεωργικά εισοδήματα, στα περιβαλλοντικά αποτελέσματα και στην ανθεκτικότητα του αγροδιατροφικού τομέα.
Σύμφωνα με το σημείωμα, οι προτάσεις προβλέπουν ελάχιστη δεσμευμένη χρηματοδότηση περίπου 300 δις ευρώ για τη γεωργία, ποσό χαμηλότερο από τη σημερινή χρηματοδότηση. Τα κράτη μέλη, ωστόσο, θα μπορούν να αποκαταστήσουν ή και να υπερβούν τα σημερινά επίπεδα χρηματοδότησης μέσω των Εθνικών και Περιφερειακών Ταμείων Εταιρικής Σχέσης.
Παράλληλα, η προτεινόμενη ΚΑΠ θα αντικαταστήσει τη σημερινή δομή των δύο πυλώνων με ένα πιο ευέλικτο σύστημα Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης, δίνοντας στα κράτη μέλη μεγαλύτερη ευχέρεια να προσαρμόζουν τις παρεμβάσεις τους στις τοπικές ανάγκες.
Μόνο μία στις τρεις εκμεταλλεύσεις χαρακτηρίζεται βιώσιμη
Σύμφωνα με τα βασικά ευρήματα, περίπου το ένα τρίτο των γεωργικών εκμεταλλεύσεων στην Ε.Ε. χαρακτηρίζεται οικονομικά βιώσιμο, δηλαδή παράγει επαρκές κέρδος ώστε να καλύπτει τόσο τις χρηματικές όσο και τις τεκμαρτές δαπάνες, όπως το κόστος ιδιόκτητης γης, εργασίας και κεφαλαίου.
Περίπου το 15% των εκμεταλλεύσεων χαρακτηρίζεται οικονομικά ευάλωτο, καθώς είναι ζημιογόνο και δεν μπορεί να καλύψει ούτε τις χρηματικές του δαπάνες. Οι εκμεταλλεύσεις αυτές είναι συχνότερα μικρού μεγέθους και πολλές δραστηριοποιούνται στην κτηνοτροφία βόσκησης, κυρίως στην παραγωγή βοείου κρέατος και αιγοπροβάτων.
Οι άμεσες ενισχύσεις αποτελούν σημαντικό τμήμα του γεωργικού εισοδήματος, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 50% του εισοδήματος σε εκμεταλλεύσεις κτηνοτροφίας βόσκησης και αροτραίων καλλιεργειών. Αντίθετα, έχουν μικρότερη βαρύτητα σε εκμεταλλεύσεις σιτηρεσίων ζώων, αμπελουργίας και κηπευτικών.
Νέο σύστημα εισοδηματικής στήριξης
Οι προτάσεις προβλέπουν επίσης την αντικατάσταση του σημερινού βασικού καθεστώτος εισοδηματικής στήριξης από το σύστημα Degressive Area Based Income Support, με προοδευτικές μειώσεις των πληρωμών πάνω από τις 20.000 ευρώ και ανώτατο όριο τις 100.000 ευρώ. Τα ποσά που θα εξοικονομούνται μέσω της σταδιακής μείωσης θα αναδιανέμονται σε άλλους γεωργούς.
Σύμφωνα με την ανάλυση, το νέο σύστημα θα μπορούσε να αυξήσει τη μέση αποσυνδεδεμένη πληρωμή ανά εκτάριο σε αρκετά κράτη μέλη, ωστόσο η μεγαλύτερη κατανομή κονδυλίων στην εισοδηματική στήριξη θα αφήνει λιγότερους πόρους για περιβαλλοντικές δράσεις και άλλα προγράμματα.
Η σταδιακή μείωση των πληρωμών θα μπορούσε επίσης να ανακατευθύνει μεγαλύτερο μέρος της στήριξης προς μικρότερους και νεότερους γεωργούς. Ωστόσο, η επίδραση του μέτρου εκτιμάται ότι πιθανόν να είναι περιορισμένη, καθώς οι περισσότεροι δικαιούχοι βρίσκονται κάτω από τα σχετικά όρια.
Το έγγραφο αναφέρει ακόμη ότι διευρύνεται η δυνατότητα συνδεδεμένης στήριξης, η οποία θα μπορούσε να κατευθυνθεί σε ευάλωτους τομείς. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι η συνδεδεμένη στήριξη είναι λιγότερο αποτελεσματικός μηχανισμός εισοδηματικής ενίσχυσης από την αποσυνδεδεμένη, καθώς μέρος του οφέλους απορροφάται από υψηλότερο κόστος παραγωγής και αγορές εισροών.
Αβεβαιότητα για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις
Το νέο πλαίσιο για κρίσεις και ανθεκτικότητα, το οποίο περιλαμβάνει το «Unity Safety Net» ύψους 6,3 δις ευρώ, θα μπορούσε σύμφωνα με την ανάλυση να ενισχύσει την ανταπόκριση της γεωργίας σε οικονομικές, κλιματικές και γεωπολιτικές διαταραχές. Το έγγραφο σημειώνει παράλληλα ότι θα μπορούσαν να διατεθούν περισσότεροι πόροι για επενδύσεις που ενισχύουν τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα του τομέα.
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των προτάσεων χαρακτηρίζονται αβέβαιες. Η μεγαλύτερη εθνική ευελιξία μπορεί να επιτρέψει καλύτερη στόχευση των παρεμβάσεων, αλλά η κατάργηση ενιαίων ευρωπαϊκών εγγυήσεων για τις δαπάνες ενδέχεται να οδηγήσει σε μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών ως προς το επίπεδο περιβαλλοντικής φιλοδοξίας.
Σημειώνεται πως χωρίς ελάχιστο προστατευμένο προϋπολογισμό για περιβαλλοντικές δαπάνες, τα κράτη μέλη θα καλούνται να επιλέγουν μεταξύ μεγαλύτερης εισοδηματικής στήριξης των γεωργών και χρηματοδότησης περιβαλλοντικών και κλιματικών μέτρων, αναφέρει το σημείωμα.
