Με την ενεργειακή κρίση να εισέρχεται σε μια νέα κρίσιμη φάση ενόψει του χειμώνα 2026-2027, τις γεωπολιτικές συγκρούσεις να συνεχίζονται και τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, το βασικό ερώτημα για την ευρωπαϊκή και την ελληνική οικονομία είναι εάν η σημερινή αναταραχή θα εξελιχθεί σε μια νέα παρατεταμένη κρίση ή εάν οι αγορές βρίσκονται κοντά στο σημείο καμπής που θα οδηγήσει σε σταδιακή αποκλιμάκωση των τιμών.
Το ενδεχόμενο το πετρέλαιο να φτάσει ακόμη και τα 140 δολάρια στο δυσμενές σενάριο, αλλά και η προοπτική επιστροφής στα επίπεδα των 60 δολαρίων το 2028, η αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας και οι κίνδυνοι στασιμοπληθωρισμού στην Ευρωζώνη βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης με θέμα «Ενεργειακή Ασφάλεια και Οικονομία», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 30ού συνεδρίου «Ενέργεια και Ανάπτυξη» του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (ΙΕΝΕ).
Στη συζήτηση συμμετείχαν ο πρόεδρος και επιστημονικός διευθυντής του ΚΕΠΕ Παναγιώτης Πετράκης, ο επικεφαλής Οικονομικής Ανάλυσης και Επενδυτικής Στρατηγικής της Τράπεζας Πειραιώς Ηλίας Λεκκός, ο πρόεδρος της Διαγαλαξιακές Υπηρεσίες Κώστας Μητρόπουλος και ο ενεργειακός σύμβουλος και πρόεδρος της Επιτροπής Downstream του ΙΕΝΕ Νικόλαος Λιάπης.
Τα σενάρια για πετρέλαιο στα 140 και στα 60 δολάρια
Δύο διαφορετικά σενάρια για την πορεία της ενεργειακής κρίσης τους επόμενους μήνες παρουσίασε ο Παναγιώτης Πετράκης, πρόεδρος και επιστημονικός διευθυντής του ΚΕΠΕ εκτιμώντας ότι το τελευταίο τρίμηνο του 2026 ενδέχεται να αποτελέσει το σημείο κορύφωσης των τιμών.
Όπως εξήγησε, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις προκαλούν απότομες αλλά συνήθως προσωρινές ανατιμήσεις στο πετρέλαιο. Με βάση αυτή την παρατήρηση, το βασικό σενάριο προβλέπει σταδιακή αποκλιμάκωση μετά την κορύφωση της σημερινής αναταραχής.
Ωστόσο, εάν οι γεωπολιτικές εξελίξεις επιδεινωθούν, οι τιμές θα μπορούσαν από τα επίπεδα των 110 δολαρίων να κινηθούν ακόμη και προς τα 140 δολάρια το βαρέλι. Πρόκειται για ένα δυσμενές ενδεχόμενο που θα ενίσχυε τις πληθωριστικές πιέσεις και θα δημιουργούσε πρόσθετα προβλήματα στην οικονομική δραστηριότητα.
Στον αντίποδα, το βασικό σενάριο του προέδρου του ΚΕΠΕ προβλέπει σταδιακή αποκλιμάκωση από το 2027, με τις τιμές να μπορούν να προσεγγίσουν τα 60 δολάρια το 2028. Η εξέλιξη αυτή, πάντως, θα εξαρτηθεί από την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας και τη διάρκεια των γεωπολιτικών αναταράξεων.
Για τον μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, ο κ. Πετράκης περιέγραψε τρεις διαφορετικές εκδοχές που συνδέονται με την εξέλιξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη, τον κίνδυνο μιας τεχνολογικής κρίσης και το ενδεχόμενο δημοσιονομικής κρίσης λόγω της υπερχρέωσης των κρατών. Οι διαφορετικές αυτές εξελίξεις θα μπορούσαν να οδηγήσουν τις τιμές του πετρελαίου σε χαμηλότερα επίπεδα, χωρίς όμως η προσαρμογή να είναι απαραίτητα γρήγορη ή ομαλή.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνθετο περιβάλλον αβεβαιότητας, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις συνδυάζονται με υψηλά δημόσια χρέη και με την εξασθένηση των παραγόντων που στηρίζουν την ανάπτυξη.
Λεκκός: Γιατί η ελληνική οικονομία αντέχει καλύτερα
Περισσότερο αισιόδοξη ήταν η προσέγγιση του Ηλία Λεκκού, επικεφαλής Οικονομικής Ανάλυσης και Επενδυτικής Στρατηγικής της Τράπεζας Πειραιώς, ο οποίος υπογράμμισε ότι τόσο η παγκόσμια οικονομία όσο και οι ενεργειακές αγορές έχουν ανταποκριθεί στη σημερινή κρίση πολύ καλύτερα από ό,τι αναμενόταν αρχικά.
Όπως επισήμανε, πριν από την πολεμική αναταραχή η παγκόσμια αγορά ενέργειας βρισκόταν σε συνθήκες υπερπροσφοράς. Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον υπάρξει διευθέτηση των συγκρούσεων, υπάρχουν οι προϋποθέσεις για σχετικά γρήγορη αποκλιμάκωση των τιμών.
Ενδεικτική ήταν, σύμφωνα με τον ίδιο, η αντίδραση των αγορών τον περασμένο Ιούνιο, όταν οι προσδοκίες για αποκλιμάκωση της έντασης στον Περσικό Κόλπο οδήγησαν σε ταχεία υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου.
Παράλληλα, παρά την ενεργειακή κρίση και τις διαρθρωτικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής οικονομίας, οι εκτιμήσεις για την ανάπτυξη της Ευρωζώνης το 2026 αναθεωρούνται προς τα πάνω, από περίπου 0,7% σε επίπεδα κοντά στο 1,1%.
Ο κ. Λεκκός αναγνώρισε πάντως ότι η παρατεταμένη διατήρηση υψηλών ενεργειακών τιμών δημιουργεί κινδύνους στασιμοπληθωρισμού στην Ευρωζώνη. Όπως εξήγησε, σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής διαδραματίζουν οι αυξημένες δημόσιες δαπάνες, κυρίως στη Γερμανία, όπου οι αμυντικές δαπάνες προσφέρουν πρόσθετη ώθηση στην οικονομία. Αντίθετα, χώρες με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια, όπως η Γαλλία, εμφανίζονται περισσότερο ευάλωτες.
Για την Ελλάδα, ωστόσο, εκτίμησε ότι θα πρέπει να υπάρξει πολύ σοβαρή επιδείνωση των συνθηκών προκειμένου η οικονομία να βρεθεί αντιμέτωπη με στασιμοπληθωρισμό.
Το απρόσμενο όφελος των 2 δις ευρώ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του επικεφαλής οικονομικής ανάλυσης της Πειραιώς στις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης στο εξωτερικό ισοζύγιο της Ελλάδας.
Όπως εξήγησε, στην αρχή της κρίσης υπήρχαν φόβοι ότι θα επαναλαμβανόταν το φαινόμενο του 2022, όταν η εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου είχε οδηγήσει σε σημαντική διεύρυνση του ελλείμματος.
Αντίθετα, η σημερινή εικόνα είναι αισθητά διαφορετική, καθώς η χώρα καταγράφει το χαμηλότερο έλλειμμα εξωτερικών συναλλαγών των τελευταίων τουλάχιστον πέντε ετών.
Η αυξημένη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ηλεκτροπαραγωγή, σε συνδυασμό με την ισχυρή εξαγωγική δραστηριότητα των ελληνικών διυλιστηρίων, έχουν περιορίσει τις αρνητικές επιπτώσεις της κρίσης.
Σύμφωνα με τον κ. Λεκκό, το όφελος για την ελληνική οικονομία υπολογίζεται σε περίπου 1,7 έως 2 δις ευρώ έως και τον Σεπτέμβριο του 2026, μια εξέλιξη που, όπως παραδέχθηκε, δεν είχε προβλεφθεί όταν ξεκίνησε η κρίση.
Ταυτόχρονα, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να αναπτύσσεται με ρυθμούς σχεδόν διπλάσιους από εκείνους της Ευρωζώνης, έχοντας ως πρόσθετα στηρίγματα τις επενδύσεις, την κάλυψη του επενδυτικού κενού και την αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης.
Ο κ. Λεκκός εκτίμησε ότι μια διευθέτηση των συγκρούσεων στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να οδηγήσει σε γρήγορη εξομάλυνση των διεθνών τιμών, καθώς μέρος της σημερινής επιβάρυνσης οφείλεται στα αυξημένα μεταφορικά κόστη και στα ασφάλιστρα των πλοίων. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η Ευρώπη ενδέχεται να συνεχίσει να πληρώνει σημαντικό premium έναντι των διεθνών τιμών.
Μητρόπουλος: Η Ευρώπη πληρώνει τις επιλογές της
Διαφορετική οπτική παρουσίασε ο Κώστας Μητρόπουλος, πρόεδρος της Διαγαλαξιακές Υπηρεσίες ο οποίος υποστήριξε ότι η σημερινή κατάσταση δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη ενεργειακή κρίση, αλλά μια βαθύτερη αναδιάρθρωση του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.
Όπως ανέφερε, η διαδικασία αυτή ξεκίνησε πριν από την πανδημία και επιταχύνθηκε από τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και το Ιράν, αλλά και από τις επιλογές της Ευρωπαϊκής Ένωσης για περιορισμό των ενεργειακών εισαγωγών από τη Ρωσία.
Ενδεικτικά σημείωσε ότι η τιμή του φυσικού αερίου στον ευρωπαϊκό κόμβο TTF είναι περίπου επταπλάσια από την αμερικανική τιμή Henry Hub, διαφορά που, κατά την εκτίμησή του, δεν δικαιολογείται μόνο από το κόστος μεταφοράς LNG.
Για τον φετινό χειμώνα προέβλεψε ότι οι πιέσεις θα παραμείνουν, με καθοριστικούς παράγοντες τις θερμοκρασίες, τη ζήτηση φυσικού αερίου και την εξέλιξη των γεωπολιτικών συγκρούσεων.
Σε περίπτωση εξομάλυνσης στον Περσικό Κόλπο, οι εμπορικές ροές θα μπορούσαν να αποκατασταθούν μέσα σε περίπου έναν μήνα, ενώ η αποκατάσταση των ζημιών στις ενεργειακές υποδομές θα απαιτούσε τρεις έως εννέα μήνες.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η αποκλιμάκωση δεν συνεπάγεται επιστροφή στις προηγούμενες χαμηλές τιμές, καθώς ορισμένες από τις αλλαγές στις ενεργειακές αγορές έχουν μόνιμο χαρακτήρα.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη έγκαιρης αντικατάστασης των ποσοτήτων ρωσικού φυσικού αερίου που θα πρέπει να σταματήσουν να εισάγονται έως το τέλος του 2027, αλλά και στην ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης.
Η ενέργεια ως αναπτυξιακή ευκαιρία
Στη σημασία των ενεργειακών αποθεμάτων και των υποδομών αναφέρθηκε τέλος ο Νικόλαος Λιάπης, ενεργειακός σύμβουλος και πρόεδρος της Επιτροπής Downstream του ΙΕΝΕ , επισημαίνοντας ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι απαραίτητα η φυσική έλλειψη ενεργειακών ποσοτήτων, αλλά η παραμονή του κόστους σε υψηλά επίπεδα.
Όπως σημείωσε, ένας συνδυασμός ψυχρού χειμώνα και συνέχισης των γεωπολιτικών συγκρούσεων θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω τις τιμές. Παράλληλα, εκτίμησε ότι οι επενδύσεις σε ΑΠΕ, αποθήκευση και ενεργειακές υποδομές μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικές αναπτυξιακές ευκαιρίες για την Ελλάδα.
Πηγή: capital.gr
