Οι κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν μετατραπεί από ένα εξειδικευμένο βιομηχανικό θέμα σε ένα από τα πιο καθοριστικά οικονομικά και στρατηγικά ζητήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη.
Ο λόγος είναι απλός. Τα ορυκτά-μεταλλεύματα δεν αποτελούν πλέον απλώς πρώτες ύλες για τη βιομηχανία, αλλά στηρίζουν τις τεχνολογίες, τις υποδομές και τα συστήματα από τα οποία εξαρτώνται οι σύγχρονες οικονομίες. Από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα ηλεκτρικά οχήματα έως τα κέντρα δεδομένων, τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, τις βιομηχανικές εφαρμογές και τα αμυντικά συστήματα, τα κρίσιμα ορυκτά έχουν κεντρική σημασία σε κάθε πτυχή που αφορά το μέλλον της Ευρώπης.
Χωρίς ορυκτά δεν μπορεί να υπάρξει πράσινη μετάβαση, ψηφιακή οικονομία, αξιόπιστη αμυντική ικανότητα ή ουσιαστική πορεία προς τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Καθώς η Ευρώπη έχει αυξήσει τις φιλοδοξίες της στους τομείς της καθαρής ενέργειας, των προηγμένων κατασκευών και της ασφάλειας, η ζήτηση για κρίσιμες πρώτες ύλες θα συνεχίσει να αυξάνεται σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες.
Αυτό κατέστη σαφές στη διάρκεια του Επιχειρηματικού Φόρουμ “Why Do We Need Minerals?” και των σχετικών εκδηλώσεων που πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα στη Λάρνακα, υπό την αιγίδα της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ. Οι εκδηλώσεις συγκέντρωσαν περισσότερους από 100 συμμετέχοντες από περισσότερες από 20 χώρες, μεταξύ των οποίων υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, ηγετικά στελέχη της βιομηχανίας, επενδυτές και εμπειρογνώμονες. Μάλιστα, η παρουσία του Προέδρου Χριστοδουλίδη, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό στη Συνέλευση των Αντιπροσώπων, υπογράμμισε την ευρύτερη πεποίθηση ότι οι κρίσιμες πρώτες ύλες αποτελούν στρατηγική προτεραιότητα για την Ευρώπη.
Οι συζητήσεις ανέδειξαν μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Καθώς ο παγκόσμιος ανταγωνισμός για την εξασφάλιση κρίσιμων ορυκτών εντείνεται, οι αλυσίδες εφοδιασμού καθίστανται πιο ευάλωτες στις όποιες αναταράξεις και η ζήτηση συνεχίζει να αυξάνεται, την ίδια ώρα που οι χώρες επιδιώκουν την απανθρακοποίηση, τον εξηλεκτρισμό και την τεχνολογική πρόοδο.
Η Ευρώπη έχει ήδη αναπτύξει φιλόδοξες πολιτικές και κανονιστικά πλαίσια, συμπεριλαμβανομένου του Critical Raw Materials Act. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη στρατηγικών, αλλά η αποτελεσματικότητα και η ταχύτητα εφαρμογής τους.
Η κυκλική οικονομία, η ανακύκλωση και η υποκατάσταση υλικών θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στο μέλλον και οι επενδύσεις σ’ αυτούς τους τομείς πρέπει να συνεχιστούν. Εντούτοις, η ανακύκλωση από μόνη της δεν μπορεί να καλύψει το επίπεδο ζήτησης που απαιτούν η ενεργειακή μετάβαση και ο βιομηχανικός μετασχηματισμός που έχουμε ενώπιον μας. Οφείλουμε να ενισχύσουμε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας: από την έρευνα, την εξόρυξη και την επεξεργασία μέχρι τη μεταλλουργική κατεργασία, την ανακύκλωση και τις προηγμένες κατασκευές. Εξίσου σημαντικό είναι και το ζήτημα των προτύπων. Η υπεύθυνη εξόρυξη πρώτων υλών παρουσιάζεται ορισμένες φορές ως αντίθετη προς την ανταγωνιστικότητα. Στην πραγματικότητα, ισχύει ακριβώς το αντίθετο. Τα υψηλά περιβαλλοντικά, κοινωνικά και διοικητικά πρότυπα δεν αποτελούν βάρος. Αντιθέτως, αποτελούν το θεμέλιο της βιώσιμης επένδυσης, της κοινωνικής αποδοχής και της μακροπρόθεσμης βιομηχανικής επιτυχίας.
Η στρατηγική αυτονομία πρέπει επίσης να γίνει κατανοητή με τον σωστό τρόπο. Δεν σημαίνει αυτάρκεια ή οικονομική απομόνωση. Απεναντίας, διασφαλίζει ότι η Ευρώπη θα μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί και να ευημερεί ακόμη και υπό συνθήκες πίεσης. Η επίτευξη αυτού του στόχου απαιτεί διαφοροποιημένες αλυσίδες εφοδιασμού, ισχυρότερες εγχώριες δυνατότητες και αξιόπιστες διεθνείς συνεργασίες που βασίζονται στη διαφάνεια, την αξιοπιστία και το αμοιβαίο όφελος.
Για την Κύπρο, η συζήτηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Η μεταλλευτική κληρονομιά του νησιού εκτείνεται σε βάθος χιλιάδων ετών και τα κοιτάσματα χαλκού συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση εμπορικών διαδρομών και την οικονομική ανάπτυξη της Κύπρου. Σήμερα, η Κύπρος μπορεί και πάλι να συμβάλει στην αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων του μέλλοντος μέσω της υπεύθυνης ανάπτυξης και της διεθνούς συνεργασίας.
Η ανάγκη για δράση είναι ξεκάθαρη. Η Ευρώπη διαθέτει τη γνώση, την τεχνολογία και τα απαραίτητα πολιτικά και κανονιστικά εργαλεία για να πετύχει. Η πρόκληση τώρα είναι να μετατραπεί η φιλοδοξία σε πράξη. Και η μελλοντική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας ενδέχεται να εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο θα καταφέρει να ανταποκριθεί επιτυχώς σε αυτή την πρόκληση.
*Πρόεδρος της Venus Minerals, Πρόεδρος Emeritus Euromines και εμπειρογνώμονας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα χρηματοδότησης έργων κρίσιμων πρώτων υλών
