Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η ιατρική επιστήμη κι επάγγελμα έχει απωλέσει σε πολύ μεγάλο βαθμό το προνόμιο (και ταυτόχρονα ευθύνη) αυτορρύθμισης της άσκησης του επαγγέλματος της, καθώς και αυτής καθ’ αυτής της ιατρικής πράξης.
Διαχρονικά οι ιατρικοί επαγγελματικοί συλλόγοι κι εκπαιδευτικά κέντρα προσπαθούν να ελέγξουν την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος δια μέσου της θέσπισης προτύπων εκπαίδευσης, δεοντολογίας και πειθαρχικού ελέγχου με τη χρήση επιστημονικών και ηθικών κριτηρίων. Αυτό είχε αρχικά ως υπόβαθρο το γεγονός ότι η γνώση του επαγγέλματος ήταν εσωτερική στον ιατρικό κόσμο και άγνωστη στον μέσο πολίτη, και ήταν εξαιρετικά δύσκολο να υπάρχει αποτελεσματικός εξωτερικός ρυθμιστής.
Αυτό έχει αλλάξει και διαβρωθεί δια μέσω του χρόνου, καθότι η ανάπτυξη α) της τεχνολογίας, β) φαρμακο-τεχνολογικής βιομηχανίας, γ) ευρείας γνώσης περί της ιατρικής, δ) θέσπισης νομοθεσιών περί ιατρικού επαγγέλματος, ε) δημιουργίας ιατρικών ιδρυμάτων με ιδιοκτήτες/επενδυτές άσχετους με την επιστήμη της ιατρικής, στ) απαιτήσεις της κοινωνίας, και ζ) αύξηση δικαστικών αγωγών εναντίων ιατρών και νοσηλευτηρίων, έχουν αλλοιώσει τόσο τον τρόπο εφαρμογής της ιατρικής πραξης, αλλά και πολλές φορές την ίδια την ιατρική πράξη, ένα φαινόμενο γνωστό ως "industry-driven medical practice".
Αυτό έχει ως στόχο να ευθυγραμμίσει την ιατρική φροντίδα με εταιρικές, τεχνολογικές και οικονομικές δυνάμεις, παρά το ιδεατό σενάριο που θα ήταν να ερθουν όλες αυτές οι δυνάμεις και να παρέχουν ένα οικοσύστημα/περιβάλλον για την προστασία και βέλτιστη άσκηση του ιατρικου επαγγέματος. Αυτό γίνεται όλο και πιο πολύπλοκο με ταχείους ρυθμούς με την ανάπτυξη της γνώσης κα δεξιοτήτων σε διάφορους τομείς της ιατρικής, αλλά και των αναγκών και προσδοκιών της κοινωνίας από τους ιατρούς.
Μέσα σε αυτό τον κυκεώνα, καλείται ο κάθε ιατρός να δίνει ένα καθημερινό εσωτερικό αγώνα για να μπορέσει να ασκήσει σωστά, αποτελεσματικά και με επάρκεια την ιατρική πράξη και φροντίδα, αλλά ταυτόχρονα να ικανοποιεί τους κανόνες που του επιβάλλει η πολύπλοκη βιομηχανία που του δίνει στέγη και υπόσταση, αλλά και που πολλές φορές συγκρούεται με την επιστήμη την οποία του ζητείται να υπηρετήσει.
Ταυτόχρονα, υπάρχει και η νομική επιστήμη που έχει αναλάβει το ρόλο νομικής ρύθμισης κι ελέγχου του ιατρικού επαγγέματος και ιατρικής πράξης, με αμφισβητούμενη όμως αντίληψη της ιατρικής επιστήμης, ιατρικής πράξης, ιατρικής έρευνας, καθώς και μεθοδολογίας ερμηνίας δεδομένων ιατρικής πράξης.
Η αμυντική ιατρική (σημ...συνήθως εις βάρος των ασθενών) είναι προφανώς αναπόφευχτο αποτέλεσμα των ανωτέρω, καθώς και η συνεχής σύγκρουση μεταξύ ιατρών και δικηγόρων. Θα ήταν κατά τη γνώμη μου εξαιρετικά ενδιαφέρον εάν αντιστρέφονταν οι ρόλοι και υπήρχε το φαινόμενο η νομική πράξη κι εργασία να ήταν υπό τη ρύθμιση άσχετων προς τη νομική επιστήμη φορέων ή ατόμων, αλλά αυτό είναι μάλλον αδύνατο να γίνει ως έχουν τα πράγματα.
Πέραν από τις βασικές αρχές που απορρέουν από τα δικαιώματα των ασθενών κι επαγγελματικές υποχρεώσεις των ιατρών ή ιατρικών οργανισμών, είναι προφανώς απαραίτητη ανάγκη η νομική επιστήμη να αντιλαμβάνεται πλήρως την ιατρική πράξη (σε όλους της τους πυλώνες) για κάθε περίπτωση που καλείται να ασκήσει έλεγχο, ρύθμιση, δικαστική αγωγή, ή ακόμη και να λάβει μέρος σε πειθαρχικές διαδικασίες.
Δεν είναι αρκετή η επιφανειακή και αποσπασματική ανάγνωση κάποιων άρθρων ή συμπερασμάτων επιστημονικής αρθρογραφίας, ή και προηγούμενης νομολογίας, ιδιαίτερα εάν αυτή βασίστηκε σε πεπλανημένες αντιλήψεις ιατρικών δεδομένων. Είναι όμως επιβεβλημένη η εις-βάθος αντίληψη από τη νομική επιστήμη του εκάστοτε ιατρικού προβλήματος, η εις-βάθος αντίληψη της πρωτογενούς ιατρικής βιβλιογραφίας, η σωστή αντίληψη των δεδομένων εφαρμογής της ιατρικής επιστήμης και ο εκ των πραγμάτων εγκλωβισμός του εκάστοτε ιατρού σε επιβεβλημένους κανόνες της βιομηχανίας όπου εργάζεται και λειτουργεί.
Επιπλέον είναι απαραίτητη από τη νομική επιστήμη η αντίληψη της σχέσης του ασθενή με την ασθένειά του, της σχέσης του ασθενή με τον ιατρό του, καθώς και ο βαθμός συνυπευθυνότητας διαφόρων ιατρών / ιατρικών οργανισμών / άλλων επαγγελματιών υγείας για την κάθε περίπτωση, καθώς είναι εξαιρετικά λίγες οι περιπτώσεις ‘one-man-show’ στην άσκηση μίας ιατρικής πράξης.
Για να γίνουν όλα αυτά χρειάζεται πάρα πολλή δουλειά κι εκ-βάθρων αναδιοργάνωση τόσο της εκπαίδευσης των ιατρών και νομικών (τόσο στο επίπεδο Πανεπιστημιακής μόρφωσης, οσο και μετέπειτα Επαγγελματικής Επιμόρφωσης), όσο κι έγκυρης και ουσιαστικής δι-επιστημονικής συμμετοχής (ιατρών και νομικών) σε όλα τα όργανα ελέγχου και ρύθμισης του ιατρικού επαγγέλματος. Στόχος θα πρέπει είναι η διασπορά γνώσης και δεξιοτήτων τόσο στους ιατρούς όσο και στους νομικούς, κι όχι η σύγκρουση των δύο.
Η σωστή ρύθμιση της ιατρικής πράξης και ιατρικού επαγγέλματος θα επιφέρει μόνο οφέλη στον απώτερο στόχο που είναι οι ασθενείς και η κοινωνία κι αυτό θα πρέπει να βρίσκεται στην κορυφή των προτεραιοτήτων τόσο των ιατρών όσο και των νομικών.
*Trauma & Orthopaedic Surgeon, Clinical Professor in Trauma & Orthopaedics at the European University of Cyprus School of Medicine.
