Ο εντατικός διάλογος των τελευταίων ημερών γύρω από το αναθεωρημένο νομοσχέδιο για τη συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση επιβεβαιώνει κάτι πολύ σημαντικό: Πολιτεία, εργοδότες και εργαζόμενοι, παρά τις θεμιτές διαφορετικές προσεγγίσεις, μοιράζονται τον ίδιο στόχο. Όλοι επιθυμούν ένα σύστημα που θα εξασφαλίζει αξιοπρεπή διαβίωση στους συνταξιούχους του αύριο και θα παραμένει βιώσιμο για τις επόμενες γενιές.
Παράλληλα με τον 1ο Πυλώνα, το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται δικαίως και ο 2ος Πυλώνας: τα Ταμεία Προνοίας και τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχέδια. Κοινωνικοί εταίροι, ανεξάρτητοι θεσμοί και η ακαδημαϊκή κοινότητα αναδεικνύουν, ο καθένας από τη δική του σκοπιά, τη σημασία του.
Ενδεικτικά, ο Πρόεδρος του Δημοσιονομικού Συμβουλίου, Ανδρέας Χαραλάμπους, επεσήμανε πρόσφατα ότι η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των συντάξεων στην Κύπρο προϋποθέτει τη σταδιακή ενίσχυση του 2ου Πυλώνα.
Ο 2ος Πυλώνας δεν ξεκινά από το μηδέν: στο τέλος του 2025, τα Ταμεία Προνοίας διαχειρίζονταν €4,65 δισ. για περίπου 146.000 μέλη, σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών. Το περιθώριο ενίσχυσης, όμως, είναι μεγάλο.
Κατά τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Κύπρου Ανδρέα Μιλιδώνη, ο δείκτης αναπλήρωσης εισοδήματος μετά τη συνταξιοδότηση στην Κύπρο είναι περίπου 41%, κοντά στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ, ενώ πάνω από 300.000 εργαζόμενοι δεν έχουν επαρκή κάλυψη από τον 2ο Πυλώνα.
Ο τελικός σχεδιασμός, δηλαδή το εύρος της συμμετοχής, ο υποχρεωτικός ή προαιρετικός χαρακτήρας και το χρονοδιάγραμμα, είναι ζητήματα που ανήκουν στον κοινωνικό διάλογο. Όπου κι αν καταλήξει, ένα ερώτημα θα παραμείνει κοινό: πώς θα διασφαλίσουμε ότι οι αποταμιεύσεις των εργαζομένων τυγχάνουν διαφανούς, ασφαλούς και επαγγελματικής διαχείρισης, με λογικό κόστος και χωρίς δυσανάλογο διοικητικό φόρτο για τις επιχειρήσεις, ιδίως τις μικρομεσαίες;
Ο Σύνδεσμος Επενδυτικών Ταμείων Κύπρου (CIFA) παρακολουθεί τις εξελίξεις με πλήρη σεβασμό στον τριμερή κοινωνικό διάλογο. Δεν είναι ρόλος μας να πάρουμε θέση στις διαπραγματεύσεις ή στον σχεδιασμό του 2ου Πυλώνα.
Ο ρόλος μας είναι να θέσουμε στη διάθεση της Πολιτείας, των κοινωνικών εταίρων και των Διαχειριστικών Επιτροπών των Ταμείων Προνοίας τις λύσεις που προσφέρει ο τομέας των Επενδυτικών Ταμείων. Λύσεις που λειτουργούν συμπληρωματικά προς το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο των Ταμείων Προνοίας και υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχών.
Οι ΟΣΕΚΑ (UCITS): Ένα δοκιμασμένο ευρωπαϊκό πρότυπο
Η διαχείριση συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων δεν σηκώνει πειραματισμούς. Υπάρχουν ήδη δοκιμασμένες, αυστηρά ρυθμισμένες οντότητες, όπως οι Οργανισμοί Συλλογικών Επενδύσεων σε Κινητές Αξίες (ΟΣΕΚΑ ή UCITS). Πρόκειται για ευρωπαϊκό πρότυπο με ιστορία δεκαετιών, που αναγνωρίζεται διεθνώς για την αυστηρή εποπτεία, τη διαφάνεια και την προστασία των επενδυτών.
Η αξιοποίησή τους από τα Ταμεία Προνοίας μπορεί να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα:
- Επαγγελματική διαχείριση και διασπορά. Το πλαίσιο των UCITS θέτει αυστηρά όρια για το πού και πώς επενδύονται τα κεφάλαια. Η ευρεία διασπορά περιορίζει τον κίνδυνο που συνεπάγονται οι συγκεντρωμένες, μεμονωμένες τοποθετήσεις.
- Διαφάνεια και εποπτεία. Η αξία των μεριδίων αποτιμάται τακτικά, συνήθως καθημερινά, και δημοσιοποιείται. Η λειτουργία τους ελέγχεται από τις εποπτικές αρχές, ενώ τα περιουσιακά στοιχεία φυλάσσονται από ανεξάρτητο θεματοφύλακα.
- Διαφάνεια κόστους. Οι χρεώσεις γνωστοποιούνται με τυποποιημένο τρόπο, ώστε να είναι συγκρίσιμες. Αυτό ενισχύει τον ανταγωνισμό προς όφελος των μελών.
- Λιγότερη γραφειοκρατία για τις επιχειρήσεις. Μέσα από λύσεις όπως τα πολυεργοδοτικά Ταμεία Προνοίας (multi-employer schemes), που ήδη λειτουργούν στην Κύπρο, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορούν να προσφέρουν επαγγελματικό ταμείο στους εργαζομένους τους με μικρότερο διοικητικό κόστος, αναθέτοντας την επενδυτική διαχείριση σε αδειοδοτημένους επαγγελματίες. Η τάση είναι ήδη σαφής: μέσα στο 2025, τα 12 πολυεργοδοτικά ταμεία αύξησαν τα μέλη τους από 80.000 σε 89.000 και τα περιουσιακά τους στοιχεία από €1,40 δισ. σε €1,98 δισ.
- Προστασία της αγοραστικής δύναμης. Σε βάθος χρόνου, μια καλά διαφοροποιημένη επενδυτική πολιτική επιτρέπει στα Ταμεία Προνοίας να επιδιώξουν τη διατήρηση της αξίας των αποταμιεύσεων απέναντι στον πληθωρισμό.
- Επιλογές προσαρμοσμένες στο μέλος. Τα Ταμεία μπορούν να προσφέρουν επενδυτικά προφίλ ανάλογα με την ηλικία, με σταδιακή μείωση του κινδύνου όσο πλησιάζει η αφυπηρέτηση.
Καμία επένδυση δεν είναι απαλλαγμένη από κίνδυνο, και οι αξίες αυξομειώνονται. Ακριβώς γι' αυτό η επαγγελματική διαχείριση, η διασπορά και ο μακροπρόθεσμος ορίζοντας έχουν τόση σημασία.
Ο ρόλος των Οργανισμών Εναλλακτικών Επενδύσεων (AIFs)
Συμπληρωματικά προς τους ΟΣΕΚΑ, σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν και οι Οργανισμοί Εναλλακτικών Επενδύσεων (ΟΕΕ ή AIFs). Ο μακροπρόθεσμος ορίζοντας των συνταξιοδοτικών αποταμιεύσεων ταιριάζει με τη φύση τους. Προσφέρουν πρόσβαση σε τομείς της πραγματικής οικονομίας που δεν είναι εύκολα προσβάσιμοι μέσω των παραδοσιακών αγορών: υποδομές, ενέργεια, πράσινη μετάβαση, καινοτομία.
Στο ίδιο πνεύμα, τα Ευρωπαϊκά Μακροπρόθεσμα Επενδυτικά Κεφάλαια (ELTIF), με το αναθεωρημένο ευρωπαϊκό πλαίσιο του 2023, σχεδιάστηκαν ακριβώς για να διοχετεύουν μακροπρόθεσμα κεφάλαια σε τέτοιες επενδύσεις, με ενιαίους ευρωπαϊκούς κανόνες προστασίας.
Η ένταξή τους στις στρατηγικές των Ταμείων Προνοίας πρέπει να είναι λελογισμένη: σε περιορισμένο ποσοστό του χαρτοφυλακίου, με προσοχή στη ρευστότητα, ώστε τα μέλη να λαμβάνουν τις παροχές τους όταν τις δικαιούνται, και με αυστηρή αξιολόγηση κινδύνου. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, μπορούν να επιδιωχθούν καλύτερες μακροπρόθεσμες αποδόσεις για τους μελλοντικούς συνταξιούχους. Ταυτόχρονα, μέρος των εγχώριων αποταμιεύσεων μπορεί να στηρίξει την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας, δημιουργώντας έναν ενάρετο κύκλο. Ήδη σήμερα, 170 από τα 233 ενεργά επενδυτικά ταμεία που εποπτεύει η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς επενδύουν, εν όλω ή εν μέρει, στην Κύπρο, με τοποθετήσεις άνω των €2,9 δισ. στο τέλος του 2025.
Τα θεμέλια της εμπιστοσύνης
Η εμπιστοσύνη των εργαζομένων είναι το θεμέλιο κάθε συνταξιοδοτικού συστήματος. Όποιο μοντέλο κι αν επιλεγεί, ορισμένες αρχές είναι κοινές: ισχυρή και ανεξάρτητη εποπτεία, χρηστή διακυβέρνηση, διαφάνεια στο κόστος και στις αποδόσεις, και ουσιαστική ενημέρωση των μελών.
Ο τομέας των Επενδυτικών Ταμείων λειτουργεί ήδη με αυτές τις αρχές, υπό την εποπτεία της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς Κύπρου. Είμαστε πρόθυμοι να συνεργαστούμε στενά με τον Έφορο Ιδρυμάτων Επαγγελματικών Συνταξιοδοτικών Παροχών και τις Διαχειριστικές Επιτροπές των Ταμείων Προνοίας, μεταφέροντας την τεχνογνωσία μας όπου χρειάζεται.
Έτοιμοι να συνεισφέρουμε
Ο τομέας των Επενδυτικών Ταμείων και της Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων στην Κύπρο έχει ωριμάσει. Με περιουσιακά στοιχεία υπό διαχείριση €11,2 δισ. στο τέλος του 2025, σύμφωνα με την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, διαθέτει πλέον το μέγεθος, την τεχνογνωσία, τους διεθνείς συνεργάτες και ένα αυστηρό ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο για να συμβάλει ουσιαστικά στην ενίσχυση του 2ου Πυλώνα.
Η νομοθεσία για τον 1ο Πυλώνα βρίσκεται στο τελικό στάδιο, με στόχο την εφαρμογή της από το 2027. Ο διάλογος για τα Ταμεία Προνοίας ανοίγει τώρα και, εύλογα, θα χρειαστεί τον χρόνο του. Όποιο πλαίσιο κι αν συμφωνηθεί, ο τομέας των Επενδυτικών Ταμείων θα είναι έτοιμος.
Δεν είναι ρόλος μας να διαμορφώσουμε πολιτικές. Είμαστε εδώ για να προσφέρουμε σε εργοδότες, εργαζόμενους και Ταμεία Προνοίας σύγχρονα, διαφανή και αξιόπιστα ευρωπαϊκά εργαλεία, συμβάλλοντας έμπρακτα σε ένα πραγματικά βιώσιμο μέλλον.
*Πρόεδρος του Συνδέσμου Επενδυτικών Ταμείων Κύπρου (CIFA).
